FULL - Sen. Alan Peter Cayetano, nagbahagi ng kanyang kontra-SONA speech — GMA News

[0:00] Minority Leader, Senator Alan Cayetano. [0:02] Thank you, Mr. Senate President, Majority Leader, dear colleagues. [0:05] And before we start, may I congratulate also the Senate President for his speech yesterday. [0:12] Akma talaga sa panahon. [0:14] Thank you for reminding us to settle down. [0:17] May we also remind you to settle down since you're still single. [0:24] Mahirap yata yun, Minority Leader. [0:28] Mahirap na masaya. [0:30] Thank you, Mr. President. [0:31] May I start by reading a verse from a prophet who is respected by Muslims, Christians, and Jews. [0:42] Jeremiah said in Jeremiah 29, 11, [0:44] For I know the plans I have for you, declares the Lord, plans to prosper you and not to harm you, plans to give you hope and a future. [0:54] God talks about plans. [0:56] Wala pong sino man sa atin ang magsasabi ng plans o plano na walang vision. [1:02] Vision is contingent on actions. [1:09] So siguro po sa privilege ng oposisyon at ng minority na magbigay ng kontrasona, napakalaga po na meron tayong isang bagay na pagkakasunduan bilang mga Pilipino, which is a common vision. [1:27] But in Jeremiah 29, 11, when God says he will give us hope and a future, the plans come from him. [1:38] But if we choose our own plans or if we choose the plans of the devil, the reverse will happen. [1:44] We will have, we will not have hope, we will not have a future, and instead of prosperity, we will have harm. [1:53] Many, many times in the 1980s, I asked my dad about politics, about government, governance. [2:03] Minsan tinatanong ko bakit marami kang kaibigan sa oposisyon, bakit marami kang kaibigan sa media, bakit ganyan ang debate sa batasan pambansa, [2:15] ano ang issue ng Marcoses at ng Aquinos, not knowing that two of them will be my colleagues today, [2:25] not knowing that we will have a President Aquino and President Marcos much later. [2:32] But there was always a common thread in the answer of my father when I would ask him questions. [2:36] He would say, [2:37] It is in that spirit that when I read the Bible and see the father's heart, [2:54] the relationship of a father and a son should be the relationship of leaders of a country, [3:01] leaders of a province, leaders of a city, leaders of a barangay with his constituents. [3:08] So payagan niyo ako, Mr. President, na ipagpatuloy itong conversation na ito na tawagin natin kontrasona [3:14] sa pamamagitan ng pagtatanong ng isang anak sa isang ama at pagsasagot ng isang ama sa kanyang anak. [3:25] So syempre po ang unang tanong nung bata o nung anak, [3:28] Tay, Tatay, Dad, ano po ba ang state of the nation? [3:35] Syempre po, sasagutin natin siya, [3:37] Anak, ang state of the nation ay isang paglalahad ng estado o kalagayan ng ating bansa. [3:45] Kamusta ang ating komunidad? Kamusta ang ating gobyerno? Ang ating ekonomiya? [3:52] Maganda ba takbo ng buhay? Hirap ba ang ating mga kababayan? [3:56] Tay, bakit po kailangan ng state of the nation? [4:00] Sagot po ni Tatay, para may starting point tayo, [4:05] na pag-usapan natin na saan ba tayo ngayon? [4:08] Saan ba tayo papunta? Paano tayo pupunta doon? [4:14] Ano ang vision, goals, plans, at mga programa? [4:19] Ano ang pananalapi na kailangan natin para ma-achieve yung vision na yon na gusto natin puntahan? [4:26] Kaya kasunod parati ng SONA, [4:28] ang pag-deliver ng Executive Department ng national budget [4:32] o yung kanilang proposal sa both houses of Congress. [4:36] Anak, nasa demokrasya tayo, kaya hindi pwedeng diktahan lang tayo, [4:43] kailangan natin ng national discussion, [4:46] pag-uusap para magkaisa tungo sa isang vision [4:54] o pinagkaisahan vision para sa ating bansa at ating kababayan. [5:01] Watak-watak na nga tayo, lalo pang nagkakawatak-watak [5:05] kapag ka may mga suliranin o crisis. [5:08] Ano kaya ang pwedeng magpakaisa sa atin? [5:11] Or ano po kaya ang pwedeng magbigkis-bigkis sa atin? [5:15] Una po, ang pagmamahal sa Diyos. [5:17] Pangalawa po, pagmamahal sa isa't isa. [5:20] Pero ngayon po, pag binabash natin yung isa't isa, [5:22] nagagamit na rin ang Diyos, [5:24] nagagamit din yung pagmamahal sa bayan, pagmamahal sa isa. [5:28] So may I propose that we work together for a common vision. [5:33] We will disagree how we get there. [5:35] We will disagree what to prioritize, how much to put where, [5:41] how much time to spend on each issue. [5:45] But if we agree on a common vision, [5:47] then we have something to truly give the next generation. [5:54] Tay, ano po ba ang vision? [5:56] Ano po ba ang goals? [5:57] Ano po ba ang plans? [5:59] Vision ay siyang nakikita ng isang leader o na isang community. [6:04] Ito ay isang kaisipan na kung saan niya gustong dalhin ang kanyang pinamumunuan. [6:13] Kailangan ng pagkakaisa papunta sa isang vision. [6:18] I'm reminded of the story told by many people, [6:22] including Dr. Miles Monroe, of the story of Walt Disney. [6:26] There was this particular ride that was going to be groundbreaking, [6:36] first of its kind sa Disneyland. [6:39] He put a bench, he continued to just look at that area, [6:44] then started drawing, then called his engineers at sinabi niya sa engineers, [6:49] eto ang gagawin natin bagong ride. [6:52] Magiging bagong section eto ng Disneyland. [6:56] He died before it was completed. [6:59] When it was completed, the MC called the wife and said, [7:05] before he passed the mic sa asawa, sabi niya, [7:09] nakakalungkot because hindi makikita ni Mr. Walt Disney yung project niya. [7:17] So pagkuha po ng mikropono ng asawa, sabi niya sa MC, [7:21] ikaw ang nagkakamali. [7:23] Kasi ayan yung upuan o, [7:26] araw-araw nakikita nung asawa ko yung project. [7:29] Kasi may vision siya. [7:30] Tayo, ngayon lang natin nakita yan. [7:36] So, isn't it time that we provide a better vision, [7:44] a more comprehensive vision, [7:46] that we articulate what we really want instead of political slogans. [7:52] Importante yung political slogans, [7:54] a safe and comfortable life, [7:58] better Philippines, [8:00] para sa may hirap. [8:01] Importante po yung mga yun. [8:03] Ngunit, napaka-importante po na may shared vision tayo. [8:07] Tay, ano po naman yung mga plano? [8:10] Ang plano ang sasagot sa mga tanong na, [8:13] paano natin ma-achieve yung vision? [8:16] Paano tayo makakapunta sa gusto natin paruunan? [8:20] Ang plano ay dapat may mga goals. [8:23] At ang goals ay dapat nababase sa kakayahan at potensyal. [8:28] Eh, huwag tayo gagawa ng goals na hindi naman kayang i-achieve [8:33] dahil pambobola lang yun. [8:35] Pero huwag na din natin maliitin ang ating mga sarili. [8:39] Huwag natin sasabihin okay na yung grade na 75 kung kaya natin ang 80. [8:44] Huwag natin sabihin okay na yung 80 kung kaya natin ang 85. [8:48] Potensyal is very important. [8:51] Para malaman natin ang potensyal, may proseso ng analysis at comparison. [8:58] Kailangan natin maikumpara sa tamang paraan ang ating bansa na ikumpara sa mga maunlad na bansa [9:07] at sa mga bansa na ka-level natin tulad ng Singapore, Thailand, Vietnam, Malaysia [9:15] at mga bansa na mas maunlad sa ating katulad ng Japan. [9:19] Of course, ngayon sasabihin natin Korea, but once upon a time, baliktad yung storya. [9:26] Balikan po natin yan. [9:29] Tay, magbigay ka naman ng halimbawa. [9:32] Anak, tignan nyo yung GDP per capita natin in current dollars. [9:39] Nang 1970, ang Thailand ay 197.1. [9:44] Ang Vietnam dahil gera doon, 67. [9:47] Ang Philippines ay 200.9. [9:50] Nang 1980, ang Thailand ay 708. [9:55] Ang Pilipinas ay 767. [9:57] Never mind Vietnam, they were still at war. [9:59] It was 46. [10:01] 1990, 1,559.1 ang Thailand. [10:07] 803 na lang ang Pilipinas. [10:08] Dumobli na. [10:10] Mula sa pantay lang ng 1970, in 20 years, doobli na. [10:15] In the year 2000, tumaas din tayo from 800 to 1,050.8, pero tumaas din ang Thailand ng 2006. [10:25] 2010, 4,973. [10:29] Tayo, 2,162. [10:33] Hindi ko na isa-isahin yung mga bansa, pero tignan nyo po. [10:36] Sa ngayon, Thailand, 8,056. [10:40] Pang 87 sa mundo. [10:43] Pilipinas, 4,170. [10:45] Pang 119 sa mundo. [10:47] Vietnam, 5,066. [10:51] Pang 101, pang 111 sa bansa. [10:56] Pero tignan nyo po, 1970, 67. [10:58] 1980, 46. [11:00] 1990, 98. [11:02] Hanggang 1990, $100 lang ang per capita nila. [11:06] 2,404. [11:09] 2010, it was 1,600. [11:11] Pero ngayon po, nasa 5,000 na. [11:14] Malaysia, 13,000. [11:17] Singapore, 98,000. [11:20] South Korea, 36,000. [11:22] Japan, 35,000. [11:25] Tay, ano ba ang estado talaga ng ating bansa? [11:30] What is the state of our nation? [11:33] Ang estado anak ng ating bansa, [11:37] ang ating bansa ngayon ay dumadaan sa kahirapan. [11:40] Mahirap anak, mahirap. [11:43] Mahirap ngunit malaki ang potensyal. [11:47] Mahirap ngunit may dahan-dahan na pagbabago. [11:52] Mahirap ngunit malaki ang potensyal. [11:56] May mga pagbabago ngunit puno ng pagsusubok. [12:01] Puno ng pagsusubok at ng peligro. [12:06] Hirap ang mga namamasadang tricycle at jeep, mga riders. [12:12] Hirap sa taas ng presyo ng diesel at kuryente. [12:14] Hirap ang ating mga magsasaka. [12:20] Mga anak ng magsasaka, [12:22] ayaw na po nila maging magsasaka o farmers. [12:26] Hirap po ang mga estudyante. [12:27] Marami rin pong tumitigil sa pag-aaral. [12:30] Hirap po ang ating mga OFWs. [12:33] Kasi tumaas man ang presyo ng dolyar, [12:36] labis din tumataas ang presyo ng bilihin at ng kuryente sa ating bansa. [12:43] Tay, malaki din ba ang potensyal ng ating bansa? [12:46] Malaki ba ang potensyal ng Pilipino at Pilipinas? [12:50] Nako anak, siguro sa buong mundo baka Pilipinas ang pinakamaganda potensyal. [12:55] Bakit po? [12:57] Mayaman at maganda ang ating bansa. [13:00] Pag-usapan natin pinakamataas na bundok. [13:03] Pag-usapan natin ang pinakahumble na plains. [13:08] Pag-usapan po natin ang dagat, ang ilog. [13:12] Pag-usapan natin ang kahit anong mineral, ginto, pilak, nikel. [13:17] Pag-usapan natin lang is natural oil. [13:21] Meron po tayo. [13:25] Pag-usapan naman natin ang Pilipino. [13:28] Sabi nung iba, natural resources natin ang number one blessing ng Panginoon sa atin. [13:32] Hindi po. [13:33] Ang Pilipino ang number one blessing sa Pilipinas. [13:37] Napaka-adaptable ng Pilipino. [13:40] Dalin mo sa Middle East, dalin mo sa Ukraine, sa Europe, Southeast Asia, Africa. [13:45] Kaya tinitingala, gawin mong nani o yaya, nagiging pangalawang nanay. [13:52] Gawin mong aid sa dentistry, eh mas gusto pa siya kaso dun sa kanyang dentist. [14:03] Yung mga nurse natin, lalong hinahanap kaso sa mga doktor. [14:06] Yan ay sa Japan man, yan ay sa London or sa Amerika. [14:11] Napakalaki ng potensyal ng mga Pilipino. [14:15] At napakagaling natin sumunod sa batas. [14:18] Basta tayo yung nasa abroad. [14:22] Tay, ano po yung peligro? [14:24] Anak, ang number one na tinuturo parati sa amin ay ang edukasyon ay ang great equalizer. [14:33] Yung aking ang ama ang sinabi sa akin, [14:35] Anak, lahat ng iiwang ko sa inyo, pwedeng mawala, pwedeng mawaldas, pwedeng nakawin. [14:43] Pero ang edukasyon na nakamtam mo, walang pwedeng magnakaw sa iyo yan. [14:50] Pero bakit ko sinasabing may peligro? [14:52] Unang-una po, yung sa problema ng pagkabansot or yung pong sinasabing stunting. [15:00] Sinasabi na hanggang 25% or one-fourth po ng Pilipino ay nasa endangered ng stunting. [15:07] Naging bisita po ng Pilipinas ang Pangulo ng Singapore. [15:14] At naging privilege po ng tagig na maging bisita dahil may proyekto po sa ospital, [15:19] ang kanilang isang foundation, ang Temasek, at napakaganda na mga teknolohiya. [15:27] Pero nagulat po kami sa speech ng Pangulo ng Singapore. [15:29] Sabi niya, kasi ito'y isang finance person, magaling sa negosyo, magaling sa finance. [15:34] Sabi niya, sa lahat ng nakita niya sa gobyerno, ang pinakamalaking return sa tao ng isang bansa ay yung first 1,000 days. [15:51] Yung simula sa mabuntis hanggang 1,000 days nung bata. [15:56] Sa pagkat pag siya'y nabansot at apektado ang kanyang mental and physical growth, [16:04] apektado din po ang kanyang emotional growth, apektado ang kanyang health. [16:10] So kahit anong scholarship, kahit anong gold card ng PilHealth na ibigay mo sa bata na nabansot na, [16:19] ay hindi mo na maibabalik, hindi mo na yung stunting ay pwedeng maging irreversible. [16:30] So yun po ang number one, kailangan natin pagtulong-tulungan yung peligro sa ating bansayan. [16:36] Can you imagine one out of four Filipinos who could be the best pilot, the best accountant, [16:42] the best lawyer, who could be someone who discovers the cure for cancer, [16:52] who could be the next Hollywood star, who could be the next tennis star after Alex, [17:00] the next Carlos Yulo. [17:04] Hindi niya makakamtan ang kanyang pangarap at kanyang potensyal. [17:08] Bakit po? [17:09] Dahil hindi kaya ng magulang niya, pero ang gobyerno bilang pangarawang magulang ay may ibang priorities. [17:21] Siguro naman, Mr. President, dear colleagues, we will all agree, stunting has to be a priority. [17:28] We keep doing the same thing and expecting different results. [17:32] Mali po yun. [17:33] Mga suli rin sa ating education system, I recognize every single person, our Secretary of Education, [17:45] Secretary Angara, our colleague, Bam Aquino, every single person here, [17:52] Tepia, Tess Daman, Joel Vinanueva, lahat po, lahat po. [17:58] Siguro isa-isayin ko lahat ng senador dito. [18:00] Of course, committee chair din ng education committee who did a great job, si Senator Winn Gatchelian. [18:07] Lahat po tayo ay may contribution sa edukasyon. [18:11] Pero ano sabi ng EDCOM? [18:13] Yung K-12 na dapat 12 years, 7.5 years lang. [18:17] So, ang sinasabi natin sa buong mundo, K-12 kami. [18:21] So, akala nila 12 years ang education natin. [18:23] Hindi po, 7.5 lang. [18:25] So, una ang forma, kaso sa substance. [18:29] Sinasabi ko po ito, dahil piligro po ito, kahit anong pagbabago ng kurikulum, kahit anong dagdag ng mga gadgets, [18:39] kahit anong modern equipment, kahit anong taas ng sweldo ng ating mga teachers, [18:44] kung punong-puno ang classroom at half day, at 7.5 years lang sila, e para tayong K-28, kulang pa, bitin pa ng 0.5. [18:52] Total outstanding debt out of now is 12.79 trillion at the end of 2022. [19:00] The debt increased by 45% to 18.55 trillion as of the end of 2026. [19:07] Bakit po ito piligro? [19:08] Yes, numbers lang po yung utang at depende din po ang utang sa ratio niya sa GDP. [19:16] Pero ang problema po, dahil sunod-sunod ang problema at mga problema, whether it's man-made or outside our control, [19:25] since the pandemic in 2020 till now, nasa lugar na tayo kung saan, hindi tayo basta't makautang. [19:35] So yung ibang bansa, nung dumating yung Israeli-Iranian-US conflict, nakautang, nakagawa ng mga programa. [19:46] Tayo, dahil nga sa laki ng utang, yung fiscal space kong pag-usapan, ay problematic na. [19:53] Hirap din po ang ating mga magsasaka. [19:56] Kanina lang po, yun po ang pinag-uusapan dito. [20:01] Senator Pangilinan, Senator Loren, Senator Imi, na may puso talaga sa agriculture. [20:09] Kaya kung sino man ang magsasabi sa atin na okay naman ang takbo ng ating agriculture, let's agree to disagree. [20:19] Kasi I think in the last 40 years, I'm not blaming only this administration. [20:24] We haven't figured out how to really modernize, how to bring back the enthusiasm in agriculture, [20:34] how to make it really a good business that people will go into farming. [20:39] Actually, maraming mayaman na pumapasok sa farming. [20:42] Pero yung mahirap na farmers, umaayaw sa farming. [20:46] So isang problema talaga yung kapital. [20:48] The share of agriculture, forestry, and fishing sector to the GDP steadily declined to its lowest point of only 7.9% in 2025. [21:00] Agriculture's share in the total workforce has steadily declined 26.99% in 2016. [21:06] 10 years lang, 8 years lang po. [21:09] In 2024, it was only 20.61% as the economy shifts towards services and industry. [21:17] Maganda naman po ang services at saka industry. [21:20] Pero nakita natin yung problema ng supply chain. [21:26] Nakita po natin yan nung pandemic. [21:27] Kailangan ng isang bansa na singyaman natin, both sa lupa at sa forest, sa bundok, at saka sa dagat. [21:36] Kailangan we learn to be self-sustaining and produce our own food. [21:42] Agricultural workers are also receiving the lowest wages among economic sector. [21:47] Poverty incidence remains high among agricultural workers and farmers, 27%, and fisher folk, 27.4%, based on PSA data of 2023. [22:03] Parati kasi tayong nagdi-disagree. [22:06] Kaya napabayaan ang agree. [22:09] Diba? [22:10] Marami po talagang magaling sa Pilipinas. [22:12] Diba? [22:13] We really disagree with many things. [22:15] So, ang napabayaan yung agree. [22:19] Mr. Senate President, do you agree? [22:23] Mas mahirap ang maghanap ng trabaho, pero mas, sorry, nahihirapan na po ngayon ang ating mga trahabador. [22:33] Lahat po nang may trabaho, especially kung daily wage earners, hirap po talaga. [22:39] Kasi we have a minimum wage, we do not have a living wage that the Constitution envisioned. [22:45] The Constitution envisioned a living wage. [22:48] What is a living wage? [22:50] Sapat sa tirahan, whether yan ay rarentahan o huhulugan. [22:57] Sapat sa pagkain sa buong pamilya, tatlong beses man lang sa isang araw at ang Pilipino ay mahilig magmerienda. [23:05] Sapat sa anak na gustong mag-aral. [23:08] Sapat sa panggasto sa medical. [23:14] So, a simple life. [23:15] But, a living wage. [23:18] Malayo po tayo sa living wage. [23:21] Sa Amerika po, maraming sinasabing mahirap. [23:25] Pero doon po, maging driver, maging waiter, maging security guard, nakakabili po ng bahay, nakakapag-aral, nakakabili po ng kotse. [23:37] Ang taxi driver po sa Singapore, tanungin mo, saan nagbabakasyon? [23:42] Bihira niya sasabihin ang, minsan Thailand, minsan Japan, pero karaniwan sasabihin sa inyo, London, Germany. [23:51] Ang ating pong mga taxi driver, ni hindi makapagbakasyon kasi isang kahig, isang tuka. [23:56] Pero kung nahihirapan po yung mga may trabaho, nahihirapan po ang mga walang trabaho. [24:06] Yung nagahanap pero walang mahanap na trabaho. [24:09] Simula po, at least po yung mga kasing edad ko, kasama po ang Senate President, kasama po Senator JV, Senator Migs, Senator Cheese, [24:22] si Senator Padilla Atas, yung edad ko rin. [24:25] And namulat na po kami na may OFWs. [24:35] And may mga lugar po na mabibilib ka, for example po, ibang-iba ang akalain ko sa Saudi. [24:41] Pero pagdating ko doon po, kahit draft man eh, kahit hindi po siya architect or engineer, [24:49] bossing-bossing doon, talagang sanay sa mga lugar, etc. [24:53] May mga peligro din pero lalo po kung ikaw isang professional, ikaw isang architect, for example, doon, [25:00] na pag tatapos yung anak at magka-ambisyon man sila na yung anak nila ay magtrabaho din doon, [25:07] it is from strength to strength or from one level of socio-economic status to a higher level. [25:19] Hindi katulad po, for example, ng iba natin mga nani sa Hong Kong na ang kinikita ay katumbas po ng 18,000 to 25,000 pesos. [25:28] Kung lima yung anak, it barely pays the bill. [25:33] So malamang po yung asawa OFW din, so malamang po yung anak kay tita or kay tito or kay lolo o kay lola tumitira at lumalaki. [25:45] At ang problema, dahil nga sa poverty, hindi rin po nakakatapos yung iba, second generation sila na OFWs, [25:55] pero hindi tumaas ang antas ng trabahong at ng kita na inaasam-asam nila. [26:01] So ang tanong ko, Mr. President, going back to vision, can we not have a vision, whether it's 5 years, 10 years, 20 years, [26:12] where a Philippine president can say, at this year, there will not be any more, let's say it's 2026. [26:21] Wala bang pwedeng magsabing in 2041 or in 2050, yung totoo ha, hindi bola, o in 10 years, [26:33] wala nang Pilipino na OFW na napilitan lang mag-OFW dahil walang trabahong maganda sa Pilipinas. [26:40] So you will always have expats, you will always have OFWs who want to work somewhere. [26:45] So if artists love Europe, let them go to Europe. [26:49] If you want to specialize in a certain branch of medicine and want to study in the US or London, you're free. [26:56] But yung sasabihin mong, hindi eh, chef ako. [26:59] So may nakausap kami sa Singapore, I think ang sweldo doon is between 70 to 110,000, semi-fast food pa yon. [27:09] Sabi niya, sir, kalahati lang kung 110,000 ang sweldo ko dito, kitain ko lang 55,000 sa Manila. [27:19] Okay na ako. [27:21] Pero kung hindi ka rin naman chef ng first class na restaurant o hotel, hindi ka naman kikita ng 55,000 dito. [27:28] So napipilitan siya mag-abroad at pag tinanong mo bakit, hindi para sa sarili niya. [27:34] Hindi para magka-iPhone siya, hindi para magka-kotse siya, [27:37] Kung hindi para makapag-aral yung kanyang mga anak, para may bahay ang kanyang mga anak. [27:44] Negosyante, Mr. President. [27:47] Usually, negosyante ang nagbibigay ng kulay, nagbibigay ng sigla, at pumapalakpak pag may zona. [27:54] Pero yung sunod-sunod na problema, some we under our control, some hindi. [27:59] What is not under our control? [28:01] 2022, patapos yung pandemic, nangyari yung conflict ng Rehaas at Ukraine, may mga inflation na nangyari. [28:08] Flood control, in a sense, it's under our control because it could have been stopped, pwedeng hindi, or how are we handling it. [28:16] Iran, US, and Israel, it's not in our control, but how we reacted is up to us. [28:25] Nauna pa yung Senate, yung sa ating protect, at ang ating Senate President nagpatakbo nun, yung uplift, sumunod na lang yun. [28:33] So we could have reacted faster and better. [28:35] Having said that, nandiyan na yan, how do we prepare ourselves to not only be active, proactive, but to really achieve what we can achieve through our potential? [28:53] Hindi yung pwede na. [28:55] So tay, tanong nung anak, sinong may kasalanan? [29:02] Well, anak, madaling magturo. [29:05] The easiest thing to do for the opposition is to point at the administration. [29:10] The easiest thing to do for the administration is to point to the secretaries. [29:15] Secretaries can point to Congress, which they sometimes do. [29:19] We sometimes point to them because it's the implementation. [29:22] The local government will point to us, and then to the national government and the local government, [29:28] and the national government will point to the businessmen. [29:31] So ang daling magturo, pero siguro, anak, for the sake netong state of the nation, at paano tayo magkakaroon ng common vision, [29:41] sabihin na lang natin ganito, parati naman merong kasalanan, pero ang pag-usapan natin, sino may responsibilidad? [29:47] Kasi maaring hindi mo kasalanan, pero may responsibilidad ka pa rin. [29:52] Diba? [29:52] So, those not involved in the flood control are still responsible na ayusin natin ang bansa at tanggalin ang corruption. [30:02] Those not responsible, those not, walang kasalanan dahil tumaas ang presyo ng diesel, [30:07] dahil may problema tayo sa fertilizer, dahil byproduct siya ng natural gas, [30:12] di natin kasalanan yun. [30:14] Pero may responsibilidad tayo sa mga jeepty drivers, taxi drivers. [30:18] Sa ating small businesses, all around the world, same statistic, halos. [30:24] Sabi po natin dito, and I think the Senate President cited this during his opening of the session yesterday, [30:30] 99.63% of establishments are micro, small, and medium enterprise, [30:35] contributing 66.97% to job generation and 40% to our GDP. [30:42] Pero anong number one problema ng negosyo sa ating bansa? [30:46] Dagdagan ko pa, problema ng gusto magnegosyo. [30:48] May magandang idea, masipag, matalino. [30:52] Pero ang problema, walang kapital. [30:56] Pag tinanong ng gobyerno, ang gobyerno, saan kami kukuha ng kapital? [31:02] Sasabihin bangko. [31:04] Hindi ka naman basta pa-utangin ng bangko eh. [31:06] Land bank nga eh, nasa batas na nga na magpa-utang sa magsasaka. [31:10] They'd rather pay the fine than magpa-utang sa mga agribis na maliliit. [31:17] Kung wala ka rin isasanla sa bangko, wala ka rin titulo ng lupa o wala kang sasakyan, wala kang mga ari-arian, [31:27] sasabihin sa'yo, dyan ka sa pawn shop. [31:30] Eh sa pawn shop, bukod sa mataas ang interest, may isasanla ka pa rin. [31:34] So, saan ang baksak ng ating mga kababayan sa 5-6? [31:41] Don't get me wrong, 5-6 is a service, diba? [31:45] So, for example, sa palengke, wala ka ng kapital, eh may piyesta o kaya Pasko, maraming namamalengke. [31:56] Eh kung kikita ka naman ng more than 20% in one month, let's say 25-30% tubo mo o kaya 10% per week, [32:05] so 40% a month, kapit ka na sa patalim sa 5-6. [32:10] Kasi yung 5,000 mo, babayaran mo ng 200 a day, 6,000, may get 20%. [32:16] Pero napakataas pa rin nun. [32:19] Ang yumayaman sa Pilipinas, yung nagpapautang ng 5-6, hindi po yung umuutang. [32:24] So, pagdating po sa gobyerno, sabihin, ilan administrasyon na? [32:27] Sir, bakit hindi natin magaya yung 5-6? [32:31] Bakit hindi tayo magkaroon ng programa? [32:32] Ano ito ha? [32:34] The estimates are 20 billion, 50 billion, 200 billion. [32:39] It's big business. [32:41] Ano sagot ng gobyerno? [32:42] 5-6? May pamalit ba tayo doon? [32:45] Ang sagot ng gobyerno? [32:46] 6-7? 6-7 lang. [32:50] O, i-google nyo yung 6-7, walang ibig sabihin. [32:54] So, balik ka na naman sa 5-6. [33:02] Children in conflict with the law. [33:07] Yan ay isang debate. [33:09] Mainit ang debate diyan. [33:10] Pero hindi ba mga kababayan, mga kapwa-magulang, kung itong tatay na ito ay sinasagot po ang tanong ng anak? [33:20] Responsibilidad din yan ng magulang, ng teachers, ng simbahan, ng mga komunidad. [33:29] Sabi nga po, di ba ni Hillary Clinton, it takes a village to raise a child. [33:34] Yes, there is something that caused that child to become violent. [33:41] Whether siya'y may mental disease or problem, whether siya'y na-depressed, whether siya'y ginamit ng mga kriminal. [33:49] The point is, Mr. President, there is a blame, but there's also a responsibility. [33:55] Pag ang isang lugar, whether sa U.S. yan, whether sa Latin America, whether yan po ay sa Afrika, whether sa Tundo, whether it's in any rough neighborhood, at sasabihin marami ng gangs yan, it is our joint responsibility. [34:16] In the end, there is a specific blame, and there is a general responsibility. [34:25] Habang usapan natin yan, mahabang usapan yan, Mr. President, but eventually, we do have to discuss it sincerely and very deeply. [34:39] Tay, bakit mahirap ang ating estado? Ano ba ang pumipigil sa ating bansa? [34:44] Well, may mga bagay nga na wala sa ating control, yung mga external. May mga bagay na na sa ating control. [34:53] Pero may mga bagay din na ina-address natin directly, pero ang problema, kultura. [34:58] For example, we have to address corruption. But we have to address the culture of corruption. [35:05] Sasabihin natin, huwag magnakaw sa flood control, pero ina-address pa natin ang pandaraya pag nangungopia sa exam. [35:13] Ina-address ba natin yung simpleng pagsisinungaling sa araw-araw? [35:19] Ina-address ba natin na sa bawat kailangan ng Pilipino, lisensya, business permit, real property tax, customs, ay may lagayan. [35:33] So, the culture of corruption continues to lay hold. [35:39] And as a Christian, I believe there is a spiritual aspect to that battle. [35:42] There are spirits that control, diba, that are principalities and authorities. [35:48] Kaya sabi sa Bible, you have to bind, then you have to occupy. [35:51] Hindi sapat na mawala yung iba't-ibang scam. Kaya nga palaki ng palaki ang scam sa ating bansa. [35:59] Policies ay nagpapahirap din sa atin. Nabanggit ko na kanina yung K-12. [36:04] Mukhang tama si Senator Jinggoy Estrada. [36:06] Tanggalin na natin ang isa o dalawang taon sa senior high kasi K-10 na sampung taon na nag-aaral ang bata na mas kumpleto ang gamit niya ay mas mabuti kaso sa K-12 pero 7.5 years lang ang pinapasok ng ating bata. [36:26] Another example, ang bata ngayon karaniwan sa highly urbanized ay half day. [36:36] Sabi niya, tay, ang ganda naman ang tinuturo ng aming mga teachers. Magagaling naman ang aming mga teachers. [36:44] Yung nasa mga religious schools, parochial school, Christian schools, yung mga nasa madrasa, Brother Robin. [36:51] Sabi, maganda naman tinuturo sa amin eh. Makadyos. [36:55] Eh anong problema? Hindi po kung ano tinuturo nila, kung anong nakikita nila. [36:59] Yeah. Children learn by what they see, what they experience, not by what they are taught. [37:05] So Mr. President, that's a lesson. Mr. President, that's a lesson to us. [37:12] It is a lesson to us, Mr. President, that in everything we do, the children are watching and they learn from that. [37:24] So whether it's the internet, television, whether it's news, whether it's cartoons, whether it's video games, all of this influence them. [37:34] So what's the solution? Maging klaro kung ano tama at kung anong mali. [37:39] Diba? Kahit mapanood nila, pero nakita nila, eto na parusahan dahil mali, matututunan nila mali. [37:46] Pero Mr. President, pag nakita nila yung mali, nagiging tama sa matatanda. [37:50] I remember in the 1980s, yung kasama ko parate, he was in the Marines and they were asked during martial law to lecture about not having colonial mentality. [38:01] Ano po ang ginawa nila? Nagtuturo na ang local is as good as important. [38:09] And then kumuha ng sigarilyo, at that time dito pa pinapasok yung sigarilyo, kinuha blue seal. [38:16] So yung mga tinuturoan, hindi matuto. [38:22] Mr. President, pumunta ka ng Hong Kong, Singapore. [38:26] Sabi ni Senator Pia, pati sa Thailand. [38:29] Napaka-liberal na nga sa Thailand dahil ang cannabis ay pwede. [38:33] Pero ang vape, hindi. [38:35] I think kay Senator Wynne Gatchelian, ang ating Senate President, without an S, sorry. [38:41] Ang halimbawa, ang nagsabi na, nagpakita ng statistics, I think that was two years ago, three years ago, [38:48] na despite being heavily regulated, hindi na re-regulate. [38:52] Halimbawa, sa Baguio City, inulat mismo ng City Health Office na may 350 menorde adad [38:59] ang nakuli dahil sa pagve-vape sa loob ng isang taon. [39:02] Ayon din sa isang survey, isa sa bawat pitong kabataan Pilipino na edad 30 hanggang 15 [39:08] ay kasalukuyang gumagamit ng vape. [39:12] Nakita din na malaki ang tinaas ng paggamit ng vape ng mga kabataan nitong mga nakarampanahon [39:18] at mas marami rin kabataan, dati namang hindi na ninigarilyo, [39:23] ang nagsisumulang gumamit ng vape. [39:28] Tay, ano naman yung issue sa PhilHealth? [39:30] Ay naku, pabayaan na natin si Risa Antivero, si Sen. Bonggo, si Sen. Pia Cayetano, si Aimee, [39:40] at lahat ng iba, si Sen. JB, na napakahaba na ang diskusyon doon. [39:45] Pero eto lang ang sasabihin ko sa iyo, anak. [39:48] Twenty years ago, more or less, or more pa, maybe more than twenty years ago, [39:54] nagkaroon ng programa ang Thailand. [39:56] Magbayad ka ng isandaang bat, libre na lahat sa ospital. [40:01] Ngayon, 30 na lang. [40:02] Thirty bat, libre lahat. [40:04] Ba't hindi po natin magawa yun? [40:06] Ganun lang kasimple. [40:07] Medyo humaba na yung speech ko, anak, kaya hindi ko nababasahin yung statistics ng health. [40:16] Tay, pinapanood ko ang Pangulo kahapon, bakit unang-una niyang binanggit ang blood control? [40:22] Ganyan ba ka-importante yung issue na yan? [40:24] Bakit unang-una niyang binanggit? [40:27] Anak, biggest issue of the year yan eh, at pinakamalaking skandalo sa corruption in our history. [40:34] Anak, importante ma-resolve yan. [40:37] Anak, importante malaman ng taong bayan yung tuloy na nangyayari, [40:41] anong ginagawa, anong pwedeng gawin, anong reforma ang pwede. [40:46] Anak, dapat kasi bumalik ang tiwala sa leaders at sistema. [40:52] Pag yan ay hindi binanggit at hindi inayos, lahat ay suspect. [40:56] Anak, napaka-importante, madapa man ang isang bansa, ay siya'y bumangon. [41:03] So, in other words, genuine reforms. [41:06] Symbols matter, anak. [41:10] Pag may mga skandalo na tumatama sa isang bansa, may isa o dalawa na bukod tangi dahil nagiging simbolo. [41:17] Either simbolo kung paano ni-resolve ng isang bansa at paano niya nilampasan ang corruption, [41:24] or simbolo kung paano na natiling nakadapa ang bansa at hindi makatayo. [41:30] So, sana anak, we will find the strength and wisdom to conclude the investigations, [41:39] to hold people accountable, but also to put the genuine reforms. [41:44] Isang simpleng example lang, isang simpleng suggestion na binigay ko sa DPWH [41:51] na dalawang beses tinanggap ng sekretary, pero mukhang hindi ginawa. [41:56] Eh, ordinary yung cellphone, kunan lahat ng projects para makita kung may ghost o wala. [42:03] So, one year later, the problem is, ni hindi pa kumpleto yung data. [42:07] Pero huwag ka mawalang ng pag-asa anak. [42:09] Walang bansa sa mundo nang hindi dumaan sa corruption at walang bansa na umunlad na hindi niya kahit pa pano na address ang corruption. [42:22] Tay, bakit ba pinilit mo na dito tayo sa syudad tumira? [42:27] Eh kasi anak, dati at least sa probinsya may makakain ka. [42:32] Eh ngayon, dito sa mga syudad, lalo sa Metro Manila, libre ang uniforme pag nag-aral, [42:38] may scholarship pagka-college, pagka single parent, pagka PWD, pag senior, may regalo, may cash gift, meron pang minsan mga giveaway. [42:51] Dito anak, may internet. [42:55] Mr. President, in 1980, one-third lang ng Pilipino ang nakatira sa urban, two-thirds ay sa rural. [43:05] And we know around the world, mas maganda ang ugali ng mga nakatira sa rural. [43:09] Mas may sense of community, sense of camaraderie, mas may malasakit sa isa't isa. [43:15] Pero napilitan ang mga kababayan natin sa rural. Bakit po? [43:20] Go to certain parts of France, of UK, even the US, Canada. [43:25] Rural, pero may kuryente, may tubig, may ospital, may skwelahan, may internet. [43:30] Sa atin hindi. Pag sinabi mong urban, sigurado po yan mayaman. [43:35] Pag pumunta ka ng rural, mahirap. Ang problema, ang mahirap sa rural, pag pumunta sa urban, mahirap pa rin. [43:45] Mas maginhawa buhay, pero mahirap pa rin. Mahirap po. [43:49] So, Mr. President, we should have a real rural development project. [43:54] That was something I heard a lot in the 70s, 80s, 90s. [43:58] Pero siguro, kasi mas maganda talagang ang sabihin sa isa't isa, sa syudad ako nakatira, nakakalimutan natin. [44:06] May I pay tribute to isang usec ng DBM, I think usec as well. [44:10] I remember when she tapped the bar, sabi ng isang reporter sa kanya, [44:16] Ma'am, ano pakiramdam mo ng isang taga-probinsya ay nag-tap ng bar? [44:20] The reporter, I think from there, but I'm not sure from Manila or from there, was referring to na hindi ka taga-Manila. [44:29] Kasi dati, karamihan ang nagta-top 10 nandito sa Manila, Manila Law Schools. [44:36] Sabi po niya, excuse me, Baguio is a city. [44:41] So hanggang ngayon po sa atin sa Metro Manila, pagka hindi ka sa Metro Manila or Metro Cebu or Metro Davao, [44:47] or minsan, taga Metro Cebu ko na, Metro Davao, ang dating sa atin sa Metro Manila, taga-probinsya kayo. [44:55] Walang masama po maging sa probinsya. [44:57] Ang problema po, bakit wala tayong rural development program? [45:01] Which brings us to transportation. [45:04] Mr. President, ako'y natutuwa na narinig ko po yung additional trains at stasyon na sinabi in both sonas. [45:12] Last year's sona at ngayon. [45:13] Pero bakit po kung titignan natin ang national budget, kalye pa rin ang ating tinututukan? [45:19] Tignan niyo po ang Laguna Lake, Lakeshore, yung ginagawa pong highway po dyan. [45:26] Nasabi natin last year at umoo ang DOTR Secretary, umoo ang DPWH Secretary, [45:32] na pag-aaralan nila kung lalagyan man ang kalye, lalagyan din ang tren. [45:36] Pero wala akong nababalitaan magandang plano para sa tren na magkakabit ng probinsya ng Rizal, [45:42] probinsya ng Laguna at Metro Manila. [45:45] Napakasimple lang po niyan. [45:46] Ginagawa na po yung kalye. [45:48] Nireclaiman na po yung lake. [45:50] Ganun din po ang Mindanao Railway. [45:53] I have to speak because wala po dito si Senator Bato. [45:56] Pero sa last year budget natin, inamin po ng DOTR. [46:01] Kung lalagyan lang nila ng 10 bilyon. [46:04] And I think Senator JV mentioned this. [46:07] Six years, seven years? [46:11] Basta bago ako mag-DFA or after ako mag-DFA, [46:13] binabanggit na ito. [46:15] So, nagka-problema sa funding sa China. [46:19] Pero yung phase one po, ay pwedeng pondohan ng ating gobyerno. [46:23] Bakit hindi? [46:24] Huwag tayong pumayag na yung pagkakamali ng Metro Manila at ng ibang lugar sa Luzon [46:28] ay maging pagkakamali ng Mindanao. [46:32] Kasi unlike Visayas na grupo ng mga isla, [46:36] ang Mindanao ay mas halintulad sa Luzon, [46:42] pero mas mayaman sa Luzon. [46:43] So, sana naman po sa 2026 budget, [46:47] may pondo na po ang Mindanao Railway System, [46:51] regardless kung sino nagtatap ng survey sa Mindanao. [46:58] Patapos na ito, Mr. President. [47:01] Makwento po kasi si tatay at si anak. [47:07] Anak, malaki talaga ang potensyal ng Pilipino. [47:10] Maabilidad kasi ang Pilipino. [47:14] Tay, ano ba mangyayari pag na-realize natin ang potensyal? [47:18] Anak, lahat ng komunidad, lahat ng lugar, [47:21] lahat ng Pilipino ay makikinabang. [47:24] E di tayo, ba't hindi natin gawin? [47:26] Maraming dahilan, anak, pero isang dahilan, algorithm. [47:32] Ngayon, para na tayong fraternities na nagra-rumble. [47:36] Na experience ko sa University of the Philippines, [47:41] pag may rumble at may Brad ka na nagulpe [47:44] o mayroong kang gugulpihin, [47:47] hindi na importante sinong tama't mali. [47:50] Ang importante, protektahan mo Brad mo. [47:53] Sa ating national discussions, [47:54] sa impeachment, sa flood control, [47:58] sa iba't-ibang mga issue. [48:01] Ang kampihan natin, masarap man kung mas marami kang kakampi, [48:05] wala nang sanity, algorithm. [48:08] Parang fraternity, kahit mali, kampihan ka na lang. [48:11] That's a problem, I don't know the solution. [48:14] But what can I tell you, anak? [48:16] Nung 1960s, we were second only to Japan. [48:20] President Erap kept on saying this during their presidential election in 1998. [48:25] So, niresearch ko yan. [48:27] Meron palang World Bank study na nagsabi, [48:30] ang pinakamalaking potential ay Pilipinas, [48:32] ang pinakamalit na potential, Korea, Taiwan, Vietnam. [48:35] Bakit po? [48:36] Dahil po sa mga gera at kondisyon ng kalanang bansa. [48:40] Ang Korea, yung Korean War, [48:41] pero dahil din sa sobrang winter doon. [48:44] And this was the 1960s. [48:46] The technology was much less. [48:48] We know about Taiwan dahil nga po sa revolution sa China. [48:52] And we know about Vietnam that had a long war between the South and North [48:57] at saka yung hilahan during the Cold War. [49:02] But huwag na nating pangarapin na maging second tayo sa Japan, sa Asia. [49:10] Balik tayo sa 70s, 80s. [49:12] Vietnam, nasa ilalim natin, Thailand, kapantay natin. [49:16] Mas moderno tayo sa Malaysia. [49:18] Pero ngayon, sabihin nyo, whether infrastructure, whether tourism, [49:23] whether manufacturing, kung ano-anong pag-usapan po natin, [49:26] naiiwan na po tayo ng ating mga neighbor. [49:30] So anak, we have to get our acts together. [49:34] Anak, hindi ko na isa-isa yun Malaysia, Thailand, Singapore, Vietnam. [49:40] Kung may pera tayo, puntahan natin. [49:42] Kung wala, i-internet mo na lang, pero makikita mo yung ganda. [49:46] Pero anak, pinakita ng tatay ko to sa akin, [49:49] with your permission, Mr. President, [49:51] can I show the picture of Singapore in the 1950s? [49:55] In the 1950s po, Singapore was a fishing village. [50:00] Maraming potential, maraming maganda, [50:02] pero wala po kasi silang natural resources. [50:05] Tapos may problema sila with Malaysia, may racial problems. [50:09] In fact, maraming taga-Davao, [50:11] ang meron pong nani na galing po sa Singapore. [50:16] Pero ngayon po, ano na itsura ng Singapore? [50:19] Next slide, please. [50:20] Next slide, please. [50:24] At kahit anong indicator po, [50:26] human index indicators, [50:30] health, education, [50:32] quality of life, safety, [50:36] kung hindi number one, number two ang Singapore. [50:38] So madalas sabihin ng aking ama sa akin, [50:41] anak, isipin mo, one generation lang kaya yan. [50:43] Kasi yung iba sinasabi, 100 years, 200 years, [50:46] hindi one generation. [50:47] But you know, my good friend and brother in Christ, [50:50] Jeremiah Belica, who's here, [50:51] the irony is we were in Singapore [50:53] and we had a conference talking to Christians [50:57] from all over the region [50:58] and pinakita niya tong picture na to [51:00] or similar to this. [51:01] Next slide, please. [51:05] He showed this picture. [51:08] Hindi niya ni-label nun, [51:09] kaya hindi ko nakilala ka agad. [51:12] And it wasn't so far ago. [51:14] It was in 1996. [51:14] 1996, ito po ang itsura ng Bonifacio Global City. [51:21] Next slide. [51:24] Pinakita niya po ano na ang itsura ngayon [51:27] ng Bonifacio Global City. [51:29] In 20 to 30 years po, [51:32] not only did a city rise, [51:36] from 5 million a year in 2009, [51:39] na budget sa scholarship, [51:41] isang billion na ngayon. [51:43] From a few hundreds to a few thousand, [51:45] more than 50,000 scholars, [51:48] between 15,000 to 80,000 pesos. [51:51] From Fort Bonifacio, [51:53] catering to mostly Metro Manilan, [51:56] richer cities yung nagtatrabaho diyan. [52:00] In the last 10 years, [52:01] napakaraming engineers, [52:03] abogado, chef, [52:04] na nagra-graduate, [52:06] mga professionals, [52:07] dahil nga nag-rise up in less than 30 years. [52:11] Next slide, please. [52:14] President Pinoy saw the potential. [52:16] So, this is just a comparison. [52:18] Next slide. [52:20] Ilan administrasyon ang sinubukan [52:22] ibenta yung part ng FTI? [52:25] 2012 po ito. [52:27] Ano na itsura ngayon ng Arca South? [52:29] I was there last Sunday, [52:30] sa Landers, [52:31] dinala ko yung anak ni ate [52:32] at mga pamangking ko. [52:33] Next slide, please. [52:35] It's turning out to be, [52:38] you know, [52:39] quite a beautiful development. [52:41] At yung traditional barangays ng Senate, [52:44] ang Signal Village, [52:46] Marlica Village, [52:46] ang Upper Bikutan, [52:49] Western Bikutan, [52:50] napakaraming residente [52:51] ang naglalakad na diyan. [52:53] So, Mr. President, [52:54] kaya po natin. [52:56] I don't have time now [52:57] and I don't have the pictures [52:58] of how Cebu City, [53:00] Mandawi, [53:01] Davao City, [53:03] Iloilo, [53:04] Bacolod, [53:06] your city, [53:07] Mr. President, [53:08] Valenzuela, [53:08] Mandaluyong, [53:13] Cagayan de Oro, [53:14] I was thinking [53:15] if I'm going to mention [53:16] the city of [53:17] Senator Jinggoy [53:19] and Senator JV, [53:21] but I will mention [53:22] San Juan, [53:24] no? [53:24] But my point is, [53:25] Mr. President, [53:27] may pag-asa eh. [53:28] Hindi mo kailangan [53:29] maghintay na matagal. [53:31] So, nung bata ako, [53:32] gusto ko nasabihin [53:33] sa matatandang politiko, [53:34] panaysabi nyo, [53:35] para sa amin eh, [53:36] pero kayo lang yung mayaman eh. [53:38] Di naman nagbabago. [53:39] Kaya huwag tayong magalit [53:41] sa mga bata ngayon [53:42] if they're demanding [53:43] that when we said [53:44] this is for you, [53:45] they want to see [53:46] faster results [53:47] at kaya, [53:48] Mr. President. [53:49] So, in that sense, [53:50] let me close, [53:51] Mr. President, [53:51] by saying, [53:52] let's take a second look [53:54] in having a new [53:55] local government code, [53:58] giving more [53:58] decentralization. [54:00] Actually, [54:01] I will push the envelope [54:02] dahil nakatingin sa akin [54:04] si Robin Padilla [54:06] na may kakampi siyang mabigat, [54:09] kakampi po niya [54:10] si Dr. Jose Rizal [54:11] na nagsabing [54:13] federalismo [54:14] ang dapat sa Pilipinas. [54:16] So, Mr. President, [54:19] there are system changes [54:20] that can help our country, [54:23] but it won't happen [54:24] kung may problema tayo [54:26] sa demokrasya. [54:27] Sabi ng Pangulo, [54:29] I am president [54:30] not only of my family, [54:32] and it is worth [54:33] yung palakpak [54:35] na binigay sa kanya. [54:37] But, [54:37] can we add, [54:39] the president is also [54:40] not only the president [54:41] of the administration, [54:42] he is also the president [54:43] of the opposition. [54:47] And respectfully, [54:49] I believe that [54:50] Senator Bato [54:50] is fleeing unjustly [54:53] because he cannot [54:55] get justice. [54:56] I believe [54:57] Senator Jingoy [54:58] and Senator Marcoleta [54:59] are political prisoners [55:00] and that [55:01] if it wasn't weaponized, [55:03] they will be able [55:04] to at least [55:04] go out on bail. [55:06] So, Mr. President, [55:06] these are things [55:07] that we should talk about [55:08] as a Senate, [55:10] beyond politics, [55:11] beyond emotions. [55:12] Sabihin nyo na mali ako, [55:14] but should they be allowed [55:14] to attend the impeachment? [55:16] Sabihin nyo na mali ako, [55:17] and they're not [55:18] political prisoners, [55:20] but are they getting [55:22] the justice? [55:24] Pantay-pantay ba ang [55:25] hostesya [55:25] o selective justice [55:26] po tayo ngayon? [55:28] Mr. President, [55:29] I don't know if there's a slide, [55:30] but if there is, [55:30] please put it on. [55:32] So, [55:32] ang huling tanong nung anak, [55:33] tay, [55:36] ang daling sabihin, [55:37] common vision. [55:38] Pero ano yung [55:38] common vision na yan? [55:40] Actually, [55:40] nasa preamble [55:41] ng ating Constitution. [55:43] And allow me to read it. [55:44] We, [55:45] the sovereign Filipino people, [55:47] imploring the aid [55:48] of Almighty God [55:49] in order to build [55:51] a just and humane society [55:52] and establish a government [55:53] that shall embody [55:55] our ideals and aspiration, [55:57] promote the common good, [55:58] conserve and develop [55:59] our patrimony, [56:00] and secure to ourselves [56:02] and our posterity [56:03] the blessing of independence [56:04] and democracy, [56:06] under the rule of law [56:07] and the regime of truth, [56:09] justice, freedom, [56:11] love, equality, [56:12] and peace, [56:12] do hereby ordain [56:14] in this Constitution. [56:16] Anak, [56:17] eto ang batas [56:18] ng ating bansa. [56:20] Pero may mas mataas na batas dito, [56:22] ang batas ng Diyos. [56:24] Anak, [56:25] ang insang bansa [56:26] na hindi niya kilala [56:27] ang kanyang sarili, [56:28] yung walang identity, [56:30] walang mangyayari. [56:31] So, Mr. President, [56:32] let me put that forward. [56:34] Whether as individuals, [56:35] as a community, [56:36] as a country, [56:37] let me quote Dr. Miles Monroe, [56:39] identity is important. [56:42] Who am I? [56:43] Second, [56:44] what am I meant to do? [56:45] A question of purpose. [56:47] What is the purpose [56:48] of the Philippine nation? [56:49] And third, [56:50] destiny. [56:51] What am I meant to do? [56:53] If we understand [56:54] the preamble of the Constitution, [56:56] we understand the law of God, [56:58] we understand our destiny, [56:59] purpose, [57:00] and identity, [57:00] we will be on our way. [57:02] So, let me close [57:03] by telling [57:05] our mga anak, [57:08] manampalataya po tayo, anak. [57:12] Let us believe, [57:13] but let us act. [57:15] Faith without action is dead. [57:16] Sabi sa Jeremiah 29.11, [57:19] for I know the plans [57:20] I have for you, [57:21] declares the Lord, [57:22] plans to prosper you [57:23] and not to harm you, [57:24] plans to give you hope [57:25] in the future. [57:26] But it is followed [57:27] by Jeremiah 29.12 and 13. [57:31] Then you will call upon me [57:32] and come to pray to me, [57:34] and I will listen to you, [57:36] you will seek me [57:37] and find me, [57:39] and you will seek me [57:40] with all your heart. [57:41] So, that's my prayer today, [57:42] Mr. President, [57:43] that despite the toxic politics, [57:46] despite our disagreements, [57:48] let us all seek God [57:50] and have faith [57:51] that when we seek Him, [57:52] we will find Him. [57:54] And when we find Him, [57:55] He will show us His plans, [57:57] plans to prosper us [57:58] and not to harm us, [57:59] plans to give us hope [58:00] in the future. [58:01] Thank you, dear colleagues, [58:02] for this opportunity. [58:03] Thank you, dear colleagues, [58:04] for this opportunity.